Sialendoskopi, tükürük bezlerinin kanal sisteminin görüntülenmesi ve bazı kanal hastalıklarının tedavisi için kullanılan, ince endoskoplarla uygulanan minimal invaziv bir yöntemdir. Bu uygulamada endoskopun arkasına takılan bir kamera sistemi kullanılır. Endoskopa ek olarak tükürük bezi kanallarının ağız içine olan açıklıklarını genişleten kanal genişleticiler, kılavuz teller, taş çıkartmak için sepetler ve kavrayıcılar, genişletme balonları, taş kırmak için lazer ve havalı kırıcılar da kullanılır.

Sialendoskopi hangi durumlarda yapılır?

• Tükürük taşları (sialolitler): Tükürük bezi kanallarında oluşan sert bir mineral birikintileridir. Kanalı tıkayabilir ve ağrıya, şişmeye ve enfeksiyona neden olabilir. Sialendoskopi tükürük taşının çıkarılmasına yardımcı olabilir.

• Sjögren sendromu: Bazı hastalarda tükürük kanallarındaki mukus birikintilerinin uzaklaştırılması ve kanal sisteminin yıkanması amacıyla sialendoskopiden yararlanılabilir. Ancak bu kullanımın kanıt düzeyi tükürük taşlarındaki kadar güçlü değildir.

• Kronik veya tekrarlayan tükürük bezi iltihapları: Kanal darlığı, mukus birikintileri veya başka bir tıkanıklık varsa, sialendoskopi ile kanalın değerlendirilmesi, genişletilmesi ve yıkanması tedaviye yardımcı olabilir.

• Radyasyona bağlı sialadenit: Radyoterapi sonrasında tükürük bezlerinin kanal sisteminde darlık veya yoğunlaşmış salgılar gelişebilir. Uygun hastalarda sialendoskopi, kanal sisteminin değerlendirilmesi ve tıkanıklığın giderilmesine yardımcı olabilir.

Sialendoskopi her tükürük bezi taşında uygulanabilir mi?

Hayır. Sialendoskopinin uygunluğu taşın boyutuna, bulunduğu yere, hareketliliğine ve kanalın durumuna göre değişir. Bazı büyük, gömülü veya kanalın derin bölümlerinde bulunan taşlarda sialendoskopiye ek olarak ağız içinden cerrahi yaklaşım veya kombine yöntemler gerekebilir. Nadiren tükürük bezinin cerrahi olarak çıkarılması da gündeme gelebilir.

Sialendoskopi nasıl yapılır?

• İşlem öncesinde tükürük bezi ve kanal sistemindeki sorunun yerini ve niteliğini değerlendirmek amacıyla ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi incelemeler istenebilir. Hangi görüntüleme yönteminin kullanılacağı hastanın bulgularına göre belirlenir.

• İşlem ameliyathanede yapılır. Uygulanacak anestezi yöntemi işlemin kapsamına, kullanılacak tekniklere ve hastanın özelliklerine göre belirlenir. Tanısal işlemler ve ilaç uygulanması gibi bazı tedavi işlemleri lokal anestezi altında yapılabilir. Taş çıkarma ve diğer cerrahi işlemler çoğunlukla genel anestezi gerektirir.

  • Endoskopun tükürük bezi kanalına girmesi için önce kanalın ağız içine olan açıklığının genişletilmesi gerekir. Çene altı (submandibüler) tükürük bezi kanalının açıklığı dilin altında, parotis bezi kanalının ağız içindeki açıklığı yanağın iç yüzündedir. Bundan sonra endoskop tükürük bezi kanalına yönlendirilir ve buradan daha ince kanalcık sistemine ilerletilir.

  • Endoskoptan görüntü alınabilmesi için tükürük bezi kanalının sürekli serumla yıkanması gerekir, yani görüntü ve işlemler serum içinde yapılır. Bu yıkama işlemi aynı zamanda yoğunlaşmış tükürük birikintilerinin de kanaldan uzaklaştırılmasını sağlar.

  • Cerrah bundan sonra sorunun ne olduğuna ve nerede olduğuna göre tedavi işlemlerini gerçekleştirir.

  • Taşlar çoğunluk taş çıkartma sepetleri veya yakalama forsepsleri kullanılarak çıkartılır

  • Sepete girmeyen veya kanaldan çıkmayacak derecede büyük taşlar lazer veya havalı taş kırıcılar le parçalandıktan sonra küçük parçalar halinde çıkartılabilir. Büyük veya uygun olmayan taşlarda sialendoskopi ile birlikte ağız içinden cerrahi yaklaşım gibi kombine yöntemler de kullanılabilir.

  • Kanal darlıkları balon ile genişletilebilir.

  • Kanal sistemi serumla yıkanabilir; gerekli durumlarda tedaviye yönelik ilaç uygulamaları yapılabilir.

  • Son olarak tükürük bezinin kanal sistemi sorun kalmadığından emin olmak için tekrar kontrol edilerek işleme son verilir.

Sialendoskopinin riskleri ve komplikasyonları

Sialendoskopi, tükürük bezini korumayı amaçlayan minimal invaziv bir yöntemdir. Uygun hastalarda açık cerrahiye olan gereksinimi azaltabilir; ancak her hasta ve her taş için sialendoskopi tek başına yeterli olmayabilir.

Nadir görülmekle birlikte kanal yaralanması veya delinmesi, kanal darlığı, enfeksiyon, kanama ve geçici sinir yakınmaları görülebilir. Çok nadiren tükürük kaçağı veya ranula gibi komplikasyonlar gelişebilir.

Sialendoskopiden sonra dikkat edilmesi gerekenler

• İşlemden sonraki birkaç gün boyunca tükürük bezinde şişme ve ağrı olabilir. Bunun için ve enfeksiyon gelişmemesi için bazı ilaçlar kullanmanız gerekecektir.

• İyileşme süresi yapılan işlemin kapsamına göre değişir. İlk birkaç gün tükürük bezinde şişlik, hassasiyet veya ağrı görülebilir ve bunlar çoğunlukla kendiliğinden azalır. Doktorunuzun önerdiği bakım, ilaçları uygulamanız ve kısıtlamalara uymanız önemlidir. 

• Hangi yiyecekleri tüketeceğiniz size açıklanacaktır. Çoğunlukla işlemden sonraki birkaç gün yumuşak gıdalardan oluşan bir diyet önerilecektir.

• Yiyecek parçacıklarını tükürük bezi kanalının ağzından uzak tutmak için yemek yedikten sonra ağzınızı suyla veya antiseptik bir solüsyonla çalkalamanız ve düzenli diş fırçalamanız gerekir.