Akut orta kulak iltihabı (akut otitis media), kulak zarının arkasında bulunan orta kulak boşluğunda kısa süre içinde gelişen iltihaplanmadır. Genellikle bir üst solunum yolu enfeksiyonunun ardından, burun ve geniz bölgesindeki mikroorganizmaların östaki tüpü aracılığıyla orta kulağa ulaşmasıyla ortaya çıkar.

Çocuklarda östaki tüpünün anatomik ve işlevsel özellikleri nedeniyle akut orta kulak iltihabı erişkinlere göre daha sık görülür.

Orta kulakta sıvı birikmesi ve kulak zarındaki iltihaplanma kulak ağrısına ve geçici işitme azalmasına neden olabilir.

Otitis media, kulak zarı arkasındaki boşluğun iltihabıdır. İltihaplanmaya neden olan mikroplar orta kulağa östaki tüpü ile genizden ulaşır. Çocuklarda östaki tüpü erişkinlerde olduğundan daha kısadır ve mikropların genizden orta kulağa ulaşması da daha kolaydır. Bu nedenle çocuklarda orta kulak iltihabı, erişkinlerden daha sık görülür. Biriken iltihap sıvısı ağrıya ve kulak zarının titreşememesine bağlı olarak bir miktar işitme kaybına neden olur. Uygun ilaç tedavisi ile iltihaba neden olan bakteri cinsi mikroplar öldürüldüğünde iltihap sıvısı da ortadan kalkar ve işitme düzelir. Tedavisi antibiyotiklerle ve östaki tüpünün çalışmasını kolaylaştırıcı yardımcı ilaçlarla yapılır.

Orta kulak iltihabı çocukluk çağının sık görülen hastalıklarından birisidir. İstatistikler üç yaşına kadar olan çocukların üçte ikisinin en az bir kere hastalığı geçirdiğini göstermektedir. Sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren çocuklarda daha sık görülür. Çocukların ev ortamından çıkıp toplum hayatına atılmasını takip eden ilk iki yıl içinde üst solunum yolu enfeksiyonlarına ve kulak problemlerine daha sık rastlanır.

Orta kulak iltihabının belirtileri nelerdir?

Büyük çocuklarda ve erişkinlerde en sık görülen belirtiler kulak ağrısı, kulakta dolgunluk hissi, işitme azalması ve bazen ateştir. Küçük çocuklarda ise huzursuzluk, ağlama, uyku bozukluğu, iştahsızlık ve kulağı çekiştirme gibi belirtiler görülebilir. Çoğu zaman burun akıntısı, burun tıkanıklığı veya öksürük gibi üst solunum yolu enfeksiyonu belirtileri de eşlik eder. Bazen iltihaplanma nedeniyle kulak zarı kendiliğinden delinebilir ve kulaktan akıntı gelebilir. Bu durumda kulak ağrısı azalabilir. Kulak zarındaki küçük deliklerin önemli bir bölümü kendiliğinden kapanır.

Orta kulak iltihabı önlenebilir mi?

Orta kulak iltihabının önlenmesinde anne sütü alımı, pasif sigara dumanından uzak durma, uygun aşıların yapılması, özellikle influenza ve pnömokok aşılarının güncel olması, biberonla beslenen bebeklerde yatay pozisyonda beslemekten kaçınma önemlidir. 

Orta kulak iltihabı bulaşıcı mıdır?

Orta kulak iltihabı bulaşıcı değildir, ancak buna iltihabına yol açan üst solunum yolu enfeksiyonları bulaşıcı olabilir.

Nasıl tedavi edilir?

Akut orta kulak iltihabının tedavisi hastanın yaşına, belirtilerin şiddetine, hastalığın tek veya iki kulakta olmasına, kulak akıntısı bulunup bulunmamasına ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.

• Ağrı ve ateşin kontrolü: Tedavinin önemli bir bölümü ağrı ve ateşin kontrol edilmesidir. Yaşa ve kiloya uygun dozda parasetamol veya ibuprofen kullanılabilir.

• Antibiyotik tedavisi: Akut orta kulak iltihabının her zaman antibiyotikle tedavi edilmesi gerekmez. Özellikle genel durumu iyi olan ve belirtileri hafif seyreden bazı çocuklarda, doktorun uygun görmesi halinde birkaç gün yakın izlem yapılabilir. Bu yaklaşımda çocuğun durumunun kötüleşmesi veya belirli bir süre içinde düzelme başlamaması halinde yeniden değerlendirme yapılır.

Antibiyotik tedavisi yaş, belirtilerin şiddeti, iki kulakta hastalık bulunması, kulak akıntısı, genel durum ve komplikasyon riski gibi faktörler dikkate alınarak doktor tarafından kararlaştırılır.

Antibiyotik gerekli olduğunda kullanılacak ilaç ve tedavi süresi de hastanın yaşına, klinik durumuna ve daha önce kullanılan antibiyotiklere göre belirlenir.

• Kulak zarının delinmesi veya çok şiddetli ağrı: Bazı hastalarda kulak zarının arkasında yoğun sıvı ve basınç birikmesine bağlı olarak çok şiddetli ağrı gelişebilir. Nadiren, özellikle tedaviye yanıt alınamayan veya komplikasyon gelişen durumlarda kulak zarından küçük bir kesi yapılarak orta kulaktaki sıvının boşaltılması (miringotomi) gerekebilir. Bu işlem rutin olarak uygulanan bir tedavi değildir ve hastanın klinik durumuna göre değerlendirilir.

Evde alınması gereken önlemler ve uygulanabilecek tedavi var mı?

Belirtiler olduğunda, evde herhangi bir tedavi uygulamadan önce çocuğunuzun mutlaka doktoru tarafından değerlendirilmesi gerekir. Evde uygulanabilecek yöntemler, çocuğun rahatlatılmasına yöneliktir. Ağrı kesici ve ateş düşürücüler ile çocuğun rahat uyku uyuması sağlanabilir. Kulak akıntısı olan çocuklar yüzmemeli, banyoda ise kulak kanalına su teması tıkaçlarla önlenmelidir. Doktorunuz kulak tıkacını nasıl hazırlayacağınızı veya ne tür bir tıkaç temin etmeniz gerektiğini size açıklayacaktır.

Kaç günde düzelir?

Akut orta kulak iltihabının belirtileri çoğu çocukta birkaç gün içinde belirgin olarak azalır. Bazı hastalarda belirtiler bir haftaya kadar devam edebilir. Akut enfeksiyon düzeldikten sonra orta kulakta bir miktar sıvı bir süre daha kalabilir. Bu sıvı çoğu zaman kendiliğinden kaybolur. Sıvının devam ettiği dönemde geçici bir işitme azalması görülebilir.

Orta kulak iltihabı sırasında görülen işitme kaybı kalıcı olabilir mi?

Akut orta kulak iltihabı sırasında orta kulakta sıvı birikmesine bağlı olarak geçici işitme azalması görülebilir. Enfeksiyon düzeldikten sonra orta kulakta sıvı kalması durumunda işitme azalması bir süre daha devam edebilir. Çoğu hastada bu sıvı zaman içinde kendiliğinden kaybolur ve işitme normale döner. İşitme azalmasının uzun sürmesi, belirgin olması veya tekrarlayan orta kulak iltihaplarının bulunması durumunda kulak burun boğaz muayenesi ve gerekirse işitme testi yapılmalıdır.

Doktora ne zaman başvurmak gerekir?

Kulak ağrısının nedeni her zaman orta kulak iltihabı değildir. Bu nedenle özellikle küçük çocuklarda doğru tanı için kulak zarı ve kulak kanalının hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Aşağıdaki durumlarda doktor değerlendirmesi gerekir:

• şiddetli veya giderek artan kulak ağrısı,

• yüksek veya devam eden ateş,

• kulaktan akıntı gelmesi,

• belirgin işitme azalması,

• belirtilerin birkaç gün içinde düzelmemesi veya giderek kötüleşmesi,

• sık tekrarlayan orta kulak iltihapları,

• bebeğin genel durumunda belirgin bozulma.

Kulak arkasında kızarıklık, şişlik veya belirgin hassasiyet, kulak kepçesinin öne doğru itilmesi, yüz hareketlerinde bozulma, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği veya belirgin genel durum bozukluğu gibi bulgular varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir. Bunlar nadir olmakla birlikte ciddi komplikasyonların belirtisi olabilir.