BOS kaçakları çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir :

BOS rinore farklı nedenlerle ortaya çıkabilir:

• Kafa travmaları: Kafatası tabanındaki kemiklerde oluşan kırıklar BOS kaçağına yol açabilir.

• Burun, sinüs veya kafa tabanı ameliyatları: Özellikle kafa tabanına yakın bölgelerde yapılan cerrahi işlemler sırasında veya sonrasında kaçak gelişebilir.

• Kitle veya tümörler: Kafatası tabanını veya çevre dokuları etkileyen bazı hastalıklar BOS kaçağına neden olabilir.

• Spontan BOS kaçakları: Belirgin bir travma veya ameliyat öyküsü olmadan kendiliğinden ortaya çıkabilir. Spontan BOS kaçaklarında bazı hastalarda kafa içi basınç yüksekliği ile ilişkili bulgular bulunabilir. Bu nedenle spontan BOS rinore saptanan hastaların değerlendirilmesinde kafa içi basınçla ilişkili belirtilerin de (baş ağrısı, kulak çınlaması, görme bozukluğu) göz önünde bulundurulması önemlidir.

Burundan, çoğunlukla tek taraflı, sürekli olarak veya tekrarlayan berrak burun akıntısı olan kişilerde bunun BOS kaçağı olup olmadığını anlamak için akan sıvıda bazı testler yapılır. Akan sıvının BOS olduğundan emin olunursa bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans filmleri ile kaçağın yeri belirlenir.

Belirtiler

• BOS rinorenin en tipik bulgusu, özellikle tek taraflı burundan gelen berrak ve su gibi bir akıntıdır. Akıntı sürekli olabileceği gibi zaman zaman da ortaya çıkabilir.

• Akıntının başın öne eğilmesi, ıkınma veya fiziksel efor gibi durumlarda artması görülebilir. Ancak yalnızca akıntının görünümüne veya miktarına bakarak bunun BOS olup olmadığı kesin olarak anlaşılamaz.

• BOS kaçağı bulunan bazı hastalarda baş ağrısı, kulak çınlaması veya görme ile ilgili yakınmalar da bulunabilir.

Burundan gelen her berrak akıntının BOS kaçağı anlamına gelmediği unutulmamalıdır. Alerjik rinit ve diğer burun hastalıkları da berrak burun akıntısına neden olabilir.

Neden önemlidir ?

BOS kaçağı ile burun ve sinüsler arasında normalde bulunmayan bir bağlantı oluşabilir. Bu bağlantı, bakterilerin beyin zarlarına ulaşmasını kolaylaştırarak menenjit riskini artırabilir.

Özellikle daha önce kafa travması veya kafa tabanı ameliyatı geçirmiş bir kişide yeni başlayan, tek taraflı ve sürekli veya tekrarlayan berrak burun akıntısının KBB hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği veya belirgin genel durum bozukluğu gibi menenjiti düşündürebilecek belirtiler ortaya çıkarsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Tanı

Burundan gelen berrak sıvının BOS olup olmadığını yalnızca görünümüne bakarak anlamak mümkün değildir. Şüpheli burun akıntısından alınan örnekte beta-2 transferrin veya uygun merkezlerde beta-trace protein gibi BOS'a özgü proteinler araştırılabilir. Bu testler, burun akıntısının BOS içerip içermediğini belirlemeye yardımcı olur.

BOS kaçağı doğrulandıktan sonra, kaçağın kafatası tabanındaki yerini belirlemek için ince kesitli bilgisayarlı tomografi (BT) ve gerekli durumlarda özel manyetik rezonans (MR) görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Bazı hastalarda kaçağın yeri ilk görüntülemelerde belirgin olmayabilir. Özellikle aralıklı veya düşük miktardaki kaçaklarda tanı ve lokalizasyon için birden fazla inceleme yönteminin birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Tedavi

Tedavi, kaçağın nedenine, yerine, miktarına ve travma veya ameliyat gibi bir nedene bağlı olup olmamasına göre değişir.

Bazı travmatik BOS kaçakları yakın takip sırasında kendiliğinden kapanabilir. Ancak kalıcı veya tekrarlayan kaçaklarda, özellikle spontan BOS rinorede, kafatası tabanındaki açıklığın cerrahi olarak kapatılması gerekebilir.

Burun ve sinüsler yoluyla yapılan endoskopik endonazal cerrahi, uygun hastalarda BOS kaçaklarının onarılmasında yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Kaçağın bulunduğu bölgeye ulaşılır ve kafatası tabanındaki açıklık çeşitli doku ve greft materyalleri kullanılarak kapatılır.

Spontan BOS kaçağı olan hastalarda, eşlik eden kafa içi basınç yüksekliği açısından da değerlendirme yapılması önemlidir. Kafa içi basınçla ilişkili bir sorun varsa bunun tedavisi, cerrahi onarımın başarısını ve kaçağın tekrarlama riskini etkileyebilir. Ancak, spontan BOS rinorede cerrahi kapatma temel tedavidir ve kafa içi basıncı azaltmaya yönelik önlemler cerrahi kapatmanın yerine geçmez.