Bruksizm yaygın bir sağlık sorunudur; hem gündüz, hem gece uykuda meydana gelebilir.  Uyku sırasında diş gıcırdatan kişiler, bu durumdan kaynaklanan diş, diş eti, çene eklemi ve ağız içi dokuların sorunları ortaya çıkana  kadar bu durumu fark etmeyebilirler.

Nedenleri

Diş sıkma ve gıcırdatmanın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Fiziksel, psikojenik ve genetik faktörlerin birlikte etkisi olabileceği tahmin edilmektedir.

• Uyanıkken diş gıcırdatma kaygı, stres, öfke, hayal kırıklığı veya gerginlikten kaynaklanabilir. Konsantrasyon gerektiren durumlarda oluşan bir alışkanlık da olabilir.

• Uykuda diş gıcırdatma, uyku uykuyla ilişkili bozukluklara eşlik eden bir çiğneme aktivitesi de olabilir.

Risk faktörleri

• Stres: Aşırı kaygı, öfke ve hayal kırıklığı diş gıcırdatmaya ve diş sıkmaya neden olabilir. 

• Yaş: Diş gıcırdatma küçük çocuklarda daha yaygındır, ancak çoğunlukla büyümeyle ortadan kalkar.

• Kişilik tipi: Agresif, rekabetçi veya hiperaktif kişilik diş gıcırdatma riskini artırır.

• Ağız alışkanlıkları: Dudak, dil veya yanak ısırma, emme, uzun süre sakız çiğneme gibi alışkanlıklar, uyanıkken diş gıcırdatma riskini artırır.

• İlaçlar ve bazı maddeler: Tütün ürünlerinin kullanımı, kafeinli içecekler, ve alkol alışkanlığı diş gıcırdatma riskini artırır. Uyuşturucu maddelerin, onaylanmamış ilaçların, bazı antidepresanların, epilepsi nöbetlerini ve dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğunu tedavi etmek için kullanılan ilaçların yan etkisi olarak da görülebilir.

• Ailede diş gıcırdatma öyküsü: Uyku sırasında diş gıcırdatma bazı ailelerde daha sık görülebilir. 

• Birliktelik gösterebilen sağlık sorunlarının varlığı: Parkinson hastalığı, demans, gastroözofageal reflü hastalığı, epilepsi, gece terörleri, uyku apnesi ve dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu gibi uykuyla ilgili bozukluklara eşlik edebilir.

Tanı

Değerlendirme

Diş gıcırdatma belirtileriniz varsa, öncelikle bir diş hekimine gitmelisiniz. Diş hekiminiz dişlerinizde ve ağzınızda meydana gelen değişiklikleri inceleyecektir. Bu durum sonraki birkaç muayenede takip edilebilir ve değişikliklerin kötüleşip kötüleşmediğine bakılabilir.

Diş hekiminiz ayrıca şunları da kontrol eder:

• Çene kaslarında veya çene eklemlerinde hassasiyet

• Çene hareketlerinde sertlik veya ağrı

• Dişlerde meydana gelen değişiklikler: düzleşme, kırıklar, eksik dişler

• Dişlerde, altta yatan kemikte ve yanaklarınızın iç kısımlarında hasar olup olmadığı

• Diş ve çene röntgeni değişiklikleri

Nedenin belirlenmesi

Diş hekiminiz diş gıcırdatma (bruksizm) rahatsızlığınız olduğunu tespit ederse bunun nedenini anlamak için diş sağlığı, kullandığınız ilaçlar, günlük alışkanlıklarınız, uyku alışkanlıklarınız hakkında sorular soracaktır. Diş muayenesi sırasında çene eklemi sorunları, diğer uyku bozukluklarının varlığı da değerlendirilir.

Uzman değerlendirmeleri

• Yanak, dudak, dil, damak yüzeylerini kaplayan mukozada değişiklikler görülmesi bir Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanının kontrolünü gerektirebilir. 

• Diş gıcırdatmanın uyku sorunlarından kaynaklandığı düşünülürse bir uyku uzmanına görünmenizi önerilebilir ve uyku sırasında diş gıcırdatmayı kontrol eden bir uyku testi yapılabilir. Bu test ayrıca uyku apnesi veya diğer uyku bozukluklarının olup olmadığını da kontrol edecektir.

• Diş gıcırdatmanızın kaygı veya diğer ruh sağlığı sorunlarından kaynaklandığı düşünülüyorsa, bir ruh sağlığı (psikiyatri) uzmanının değerlendirmesi de gerekebilir.

Tedavi

Eğer diş gıcırdatma şiddetliyse diş tedavileri, fiziksel terapiler ve ilaç tedavisi seçenekleri vardır. Bunlar daha fazla diş hasarını önlemeye ve çene ağrısını veya rahatsızlığını hafifletmeye yöneliktir. Diş gıcırdatma bir psikolojik nedenden veya tıbbi durumdan kaynaklanıyorsa, bu durumun tedavi edilmesi diş gıcırdatmayı ve sıkmayı durdurabilir veya azaltabilir.

Diş tedavileri

Diş hekiminiz dişlerinizdeki aşınmayı önlemek veya düzeltmek için bu yöntemlerden birini önerebilir, ancak bunlar diş gıcırdatmayı tamamen durdurmayabilir:

• Diş telleri ve ağız koruyucuları: Bunlar uyurken üst ve alt dişleri birbirinden ayrı tutar. Bu da diş sıkma ve gıcırdatmanın neden olduğu hasarı önleyebilir. 

• Diş düzeltme: Şiddetli diş aşınması hassasiyete yol açtıysa veya düzgün çiğneyemiyorsanız diş düzeltme işlemine ihtiyacınız olabilir. Dişlerin çiğneme yüzeylerinin yeniden şekillendirerilmesi veya hasarın diş kaplamaları ile önlenmesi mümkündür.

Psikolojik ve fiziksel terapiler

• Stres veya kaygı yönetimi: Eğer stres veya kaygı nedeniyle dişlerinizi gıcırdatıyorsanız meditasyon, yoga ve egzersiz gibi rahatlama yöntemlerini öğrenerek bu sorunu hafifletebilir veya önleyebilirsiniz. Bir psikiyatri uzmanından alacağınız tavsiyeler de yardımcı olabilir.

• Davranış değişikliği: Gün içinde dişlerinizi gıcırdatıyor ve sıkıyorsanız doğru ağız ve çene pozisyonu egzersizleri ile davranışı değiştirebilirsiniz. Ayrıca dudak, dil veya yanak ısırma ve uzun süre sakız çiğneme gibi ağız alışkanlıkları da terk edilmelidir.

• Çene gevşetme: Gün içinde dişlerinizi sıkma ve gıcırdatma alışkanlığınızı değiştirmekte zorlanıyorsanız çene gevşetme egzersizlerinin yararı olabilir.

İlaç tedavileri

Genel olarak, ilaçlar diş gıcırdatmasının tedavisinde çok etkili değildir. Kullanılabilecek ilaçlara örnekler şunlardır:

• Kas gevşeticiler: Bazı durumlarda kısa süreli kas gevşetici ilaçlar denenebilir.

• Botoks enjeksiyonları: Çene sıkma işlevini yapan en güçlü kas olan masseter kasına yapılan botoks enfeksiyonları ile birkaç ay kasların gücü ve diş sıkmalar hafifletilebilir.

• Kaygı veya stresi azaltmaya yönelik ilaçlar: Kısa süreli antidepresan veya kaygı giderici ilaçlar kullanmanız önerilebilir.

Diş gıcırdatmaya neden olabilecek diğer sorunların tedavisi

• İlaç yan etkileri: Eğer bir ilacın yan etkisi olarak diş gıcırdatma ortaya çıktıysa ilaç dozunun değiştirilmesi veya farklı bir ilaç kullanılması önerilebilir.

• Uyku ile ilgili bozukluklar: Uyku apnesi gibi uykuyla ilgili bozuklukların tedavi edilmesi, uyku sırasında diş gıcırdatmasının iyileşmesine yardımcı olabilir.

• Diğer hastalıkların tedavisi: Parkinson hastalığı gibi başka bir sağlık sorunu diş gıcırdatmaya neden oluyorsa, bunun tedavi edilmesi diş sıkma ve gıcırdatmayı ortadan kaldırabilir veya azaltabilir.

Bkz. https://www.tuncayakdoganli.com/dis-sikma-dis-gicirdatma-aliskanligi-bruksizm/