Kaynak: Dünya Sağlık Örgütü

Dünya Sağlık Örgütü’nün 2019’da başlayan 5 yıllık yeni stratejik planında 1 milyar insanın daha evrensel sağlık hizmetlerine erişiminin sağlanması hedefleniyor. Bu hedefe ulaşmak için insan sağlığına yönelik 10 hedef üzerinde durulması ve bunların iyileştirilmesi gerekiyor.

1. Hava kirliliği ve iklim değişikliği

Hava kirliliği Dünya Sağlık Örgütü tarafından en büyük çevresel sağlık riski olarak kabul edilmektedir. Havadaki mikroskobik kirleticiler akciğerlere, kalbe, beyine zarar verebilir ve kanser, felç, kalp, akciğer hastalıklarından yılda tahminen 7 milyon insanın erken ölümüne yol açacaktır. Bu ölümlerin yaklaşık % 90’ı düşük ve orta gelirli ülkelerde meydana gelecektir. Kirliliğin nedeni sanayi, ulaştırma ve tarım kaynaklı emisyonlar yanında, evlerdeki hijyenik olmayan ocak ve yakıtlardır.

Hava kirliliğinin başlıca nedeni olan fosil yakıtların kullanılması, aynı zamanda iklim değişikliğinin de en önemli nedenidir. 2030 ile 2050 yılları arasında iklim değişikliğinin yetersiz beslenme, sıtma, ishal ve ısı artışı nedeniyle yılda 250.000 ek ölüme neden olması beklenmektedir.

2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar

Diyabet, kanser ve kalp hastalığı gibi bulaşıcı olmayan hastalıklar, dünyadaki tüm ölümlerin %70’inden sorumludur, bu 41 milyon insanın ölümü ve 30-69 yaş arasında 15 milyon erken ölüm demektir.

Bu erken ölümlerin % 85’inden fazlası düşük ve orta gelirli ülkelerdedir. Bu hastalıkların yükselişi beş ana risk faktörüne bağlıdır; bunlar tütün kullanımı, fiziksel hareketsizlik, aşırı alkol kullanımı, sağlıksız beslenme ve hava kirliliğidir.

diyabet

3. Küresel grip salgınları

Dünya daima yeni grip salgınlarıyla karşı karşıya kalacaktır; ancak bunun zamanı ve ne kadar şiddetli olacağını bilmiyoruz. Dünya Sağlık Örgütü grip (influenza) virüslerinin dünyadaki hareketlerini 114 ülkede 153 kurum işbirliği ile sürekli izlemekte ve her yıl grip aşılarına eklenmesi gereken türleri belirlemektedir.

influenza

4. Olumsuz barınma koşulları

1,6 milyardan fazla insan (dünya nüfusunun %22’si) kuraklık, açlık, çatışmalar, göç gibi nedenlerle temel sağlık hizmetlerinden yoksun yerlerde yaşıyor.

Dünya Sağlık Örgütü bu koşulları ve sağlık sistemlerini güçlendirmek için çaba sarf etmekte, salgınları tespit etmeye ve bunlarla mücadele etmeye çalışmaktadır.

5. Antibiyotik direnci

Antimikrobiyal ilaçlara karşı direnç gelişmesi ile bakteri, parazit, virüs ve mantarların neden olduğu zatürre, tüberküloz (verem), gonore ve tifo gibi enfeksiyonların tedavi edilemediği günlere geri dönme tehlikesini getiriyor. Enfeksiyonları önleyememek, ameliyatların ve kemoterapi gibi tedavilerin uygulanmasına engel olabilir.

Dünya Sağlık Örgütü bilgi ve farkındalığı artırarak, enfeksiyonları önlemeye çalışarak ve antibiyotiklerin daha özenli kullanımını teşvik ederek dirençle mücadele için ilgili sektörlerle ve ülkelerle işbirliği yaparak küresel bir eylem planı uygulamaktadır.

6. Ebola ve diğer tehlikeli patojenler

Geniş kitleleri etkileyen, ancak etkili tedavisi ve aşısı olmayan enfeksiyon hastalıkları ve etkenleri Dünya Sağlık Örgütü tarafından izlenmekte ve araştırılmaktadır. Bunlar Ebola, diğer kanamalı ateşler, Zika, Nipah, Orta Doğu Solunum Sendromu Koronavirüsü (MERS-CoV), Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS) ve bilinmeyen bir hastalığa karşı hazırlık gereğini ifade eden hastalık-X’dir.

7. Birinci basamak sağlık hizmetlerinin yetersizliği

İnsanların sağlık sistemiyle ilk temas noktası olan birinci basamak sağlık hizmetleri yaşam boyunca kapsamlı, uygun fiyatlı ve toplum temelli olmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü 1978 Alma-Ata ve 2018 Astana deklerasyonlarına katılan ülkelerle temel sağlık hizmetini canlandırmak ve güçlendirmek için çalışacaktır.

8. Aşı reddi

Aşılamaya karşı isteksizlik veya reddetme eğilimi, aşı ile önlenebilir hastalıklarla mücadelede kaydedilen ilerlemeyi tersine çevirebilir. Aşılama hastalıktan korunmanın en uygun maliyetli yollarından biridir ve yılda 2-3 milyon ölümü önlemektedir.

9. Dang humması

Grip benzeri belirtilere neden olan, ölümcül seyredebilen ve sivrisinek kaynaklı bir hastalık olan Dang humması, Bangladeş ve Hindistan gibi yoğun nüfuslu ülkelerde giderek artan bir tehdit oluşturuyor. Dünya nüfusunun yaklaşık %40’ı Dang humması riski altındadır ve Dünya Sağlık Örgütü bu hastalığa bağlı ölümleri %50 azaltmayı hedeflemektedir.

10. AIDS

HIV virüsünün neden olduğu AIDS her yıl yaklaşık bir milyon insanın ölümüne neden olmaktadır. Bugüne kadar 70 milyondan fazla kişi enfeksiyon kapmış ve yaklaşık 35 milyon insanı ölmüştür. Bugün dünya çapında yaklaşık 37 milyon insan HIV ile yaşamaktadır.